مقدّمه جحا دربارهء هويت جحا چند قول است . الف . ظاهرا نخستين كس كه نام جحا را آورده است ، عمر بن ابى ربيعه شاعر متوفّاى 93 ه ، است : ولّهت عقلى و تلقّبت بى « 1 » * حتّى كانّى من جنونى جحا « 2 » عقلم را سرگشته گردانيدى و به من مشهور شدى / حتّا گويى من از جنونم جحا شده‌ام . دومين كس كه نام جحا را آورده است ، ابو العتاهيه شاعر متوفّاى 215 ه ، است : دلّهنى حبّها و صيّرنى * مثل جحا شهرة و مشخلة « 3 »

--> ( 1 ) . المستقصى ، ص 77 : تلعّبت بى . يعنى : با من بازى كردى ، مرا بازى دادى . ( 2 ) . نثر الدّر ، ج 5 ص 307 . بيت مذكور در نثر الدّر و اعلام زركلى ، ج 2 ص 112 ، و حاشيهء المستقصى ، از قول جاحظ از عمر بن ابى ربيعه آمده است . نگارنده در چند چاپ ديوان عمر بن ابى ربيعه بيت مذكور را ملاحظه نكردم ، و زركلى هم مىگويد كه بيت منسوب به عمر بن ابى ربيعه است . ( 3 ) . مشخله : آنچه كه بدان تصفيه نمايند ، و به فارسى : پالونه و ترشى پالا گويند ، آب‌كش ، پرويزن ، صافى . اميلين نسيب مؤلف كتاب نوادر جحا و اشعب و طرائفهما ، در صفحهء 12 ، به جاى مشخلة ، مشخلبة ، آورده است ، و در حاشيه مىگويد : المشخلبة : كلمة عراقية ، ليس على بنائها شىء من العربية ، و هى تتخذ من اللّيف و الخرز أمثال الحلى ، و قد تسمّى الجارية مشخلبة بما يرى عليها من الخرز كالحلى . بيت متن از اعلام ، ج 2 ص 112 ، به نقل از ديوان ابى العتاهية چاپ دكتر شكرى فيصل ، نقل گرديد . نگارنده بيت مذكور را در چند چاپ ديوان ابو العتاهيه ملاحظه نكردم حتّا در چاپ شكرى فيصل .